नेपाल र भारतका थुप्रै स्थानमा मनाइने छठ पूजा आध्यात्मिक, सांस्कृतिक र कृषि परम्परासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण पर्व हो। यस दिन सूर्य देवता र उनकी पत्नी छठी माईको पूजा गरिन्छ।

कार्तिक महिनाको षष्ठी तिथिमा मनाइने यो पर्वको नाम ‘छठ’ शब्द ‘षष्ठी’ बाट आएको हो, जसको अर्थ नयाँ चन्द्रमाको छैटौं दिन हो। छठी माईलाई बालबालिकाको सुरक्षा र दीर्घायु दिने देवीका रूपमा पूजिन्छ, त्यसैले यो पर्व विशेषगरी महिलामाझ लोकप्रिय छ।

किंवदन्तीअनुसार, राजा प्रियव्रत र रानी मालिनीको सन्तान प्राप्तिको कामनाबाट सुरु भएको यो पूजा आज संसारभर फैलिएको छ। रामायण र महाभारत दुवैमा यसको उल्लेख छ — राम र सीताले वनवासपछि र सूर्यपुत्र कर्णले युद्धअघि छठ व्रत गरेको जनविश्वास पाइन्छ।

कृषकहरूका लागि पनि छठको विशेष महत्व छ। यो समय बाली कटाइको हुन्छ, जसले सूर्य देवतालाई धन्यवाद दिने अवसर प्रदान गर्छ। साँझ र बिहान दुवै बेला नदी वा पोखरी किनारमा गरिने अर्घ्यदान यस पर्वको मुख्य आकर्षण हो।

छठ पूजा आज पनि सूर्य, श्रद्धा र मातृत्वको अद्भुत संगमका रूपमा मनाइन्छ।